गाव हा विश्वाचा नकाशा | गाव वरून देशाची परीक्षा | गावाची भंगता अवदेशा | येईल देशा ... शासकीय सुट्टी | रविवार बंद

इगतपुरी

(तालुका, जिल्हा नाशिक , महाराष्ट्रराज्य ):

इगतपुरी हे नाशिक जिल्ह्यातील एक डोंगराळ व सुंदर निसर्गाने नटलेले ठिकाण आहे. हे मुंबई–नाशिक रेल्वे मार्गावरील एक महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे. इगतपुरी परिसर सह्याद्री पर्वतरांगांनी वेढलेला असून महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखरकळसुबाईयाच तालुक्यात आहे. पावसाळ्यातील धबधबे, हिरवळ आणि धुक्याने वेढलेले डोंगर हे इगतपुरीचे वैशिष्ट्य आहे.

लोकसंख्या

इगतपुरी तालुका

भारताची जनगणना २०११नुसार, नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्याची एकूण लोकसंख्या ३,०२,५४८आहे.

१,५५,०१६

पुरुषांची संख्या:

१,४७,५३२

स्त्रियांची संख्या:

लिंग गुणोत्तर:प्रति १००० पुरुषांमागे सुमारे ९५२ स्त्रिया

७४%

साक्षरता दर:सुमारे

इगतपुरी

तालुक्यातील विभागनिहाय योजना

एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना प्रकल्प (ICDS)

शासनाच्या १०० दिवसांच्या कार्यक्रमांतर्गत इगतपुरी तालुक्यामध्ये २१० अंगणवाडी केंद्रांमध्ये आरोग्य तपासणी व पोषण आहार वाटप कार्यक्रम राबविण्यात आले. तसेच ७,५०० बालकांना उष्मांक व प्रथिनयुक्त पूरक आहार देण्यात आला असून, याशिवाय अंगणवाडी सेविका व मदतनीस यांना पोषण, स्वच्छता व बालसंवर्धन विषयक विशेष प्रशिक्षण देण्यात आले.

पशुसंवर्धन विभाग

शासनाच्या १००दिवसाच्या कार्यक्रमांतर्गत इगतपुरी तालुक्यामध्ये लाळ खुरकुत रोगाचे ५३, ३५० जनावरांचे लसीकरण व डांगी जनावरांचे भव्य प्रदर्शन घेण्यात आले व गो- सेवा आयोग (राज्य शासन) एक दिवसीय शेतकरी प्रशिक्षण, १०० दिवस कार्यक्रमांतर्गत ३४,५०० मोठ्या जनावरांना जंत निर्मूलन शिबिरे घेण्यात आलेली आहे.

घरकुल योजना

शासनाच्या १०० दिवसांच्या कार्यक्रमांतर्गत इगतपुरी तालुक्यामध्ये प्रधानमंत्री आवास योजना (ग्रामीण) व रामाई घरकुल योजना अंतर्गत एकूण १,२५० लाभार्थ्यांना घरकुलांचे मंजुरीपत्र वाटप करण्यात आले. या योजनेंतर्गत ग्रामीण भागातील बेघर व गरजू कुटुंबांना पक्के व सुरक्षित घर उपलब्ध करून देण्याचे उद्दिष्ट साध्य होत आहे.

महाराष्ट्र रोजगार हमी योजना विभाग

महाराष्ट्र रोजगार हमी योजना अंतर्गत तालुक्यामध्ये एकूण २६ लाभार्थी यांना तुती लागवडसाठी प्रति लाभार्थी, ४. १८ लक्ष इतके अनुदान देण्यात आले. त्यामधून सदर लाभार्थी यांना वार्षिक प्रति एकरी ५ लक्ष पर्यंत उत्पन्न मिळत आहे. लाभार्थी यांचे जीवनमान उंचावण्यास मदत होत आहे

इगतपुरी

तालुक्यातील प्रेक्षणीय स्थळे

प्रेक्षणीय स्थळे

इगतपुरी तालुक्यातील कळसुबाई शिखर, धोडप किल्ला, कावनई किल्ला, घातघर धरण, भातसा धरण, वैफळ धबधबा या प्रेक्षणीय स्थळांच्या विकासासाठी विशेष उपक्रम राबविण्यात आले. यामध्ये पर्यटक मार्गदर्शन फलकांची स्थापना, स्वच्छ भारत अभियानांतर्गत स्वच्छता मोहिमा, पायवाट व प्रवेशमार्गांची दुरुस्ती तसेच स्थानिक मार्गदर्शकांना प्रशिक्षण देण्यात आले.

कळसुबाई शिखर

इगतपुरी तालुक्यात सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये वसलेले कळसुबाई शिखर हे महाराष्ट्रातील सर्वांत उंच शिखर (१,६४६ मीटर उंचीचे) असून ते ‘सह्याद्रीची शिखरराणी’ म्हणून ओळखले जाते. दरवर्षी हजारो पर्यटक व गिर्यारोहक येथे ट्रेकिंगसाठी येतात. शिखरावर कळसुबाई देवीचे मंदिर असून धार्मिक दृष्ट्याही या स्थळाला महत्त्व आहे.

भावली धबधबा

दारणा धरण , भावली धबधबा , विपश्यना केंद्र इगतपुरी तालुका हा निसर्गरम्य डोंगररांगांनी वेढलेला असून येथे अनेक आकर्षक पर्यटनस्थळे आहेत. त्र्यंबकेश्वर रोडवरील धोडप किल्ला, कळसूबाई शिखर (सह्याद्रीतील सर्वांत उंच शिखर), भातसा धरण, घातघर धरण ही प्रमुख नैसर्गिक ठिकाणे पर्यटकांना विशेष आकर्षित करतात.

कसारा बोगदा

इगतपुरी तालुक्यातील सह्याद्री पर्वतरांगांमधून जाणारा कसारा बोगदा हा भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा असून मुंबई–नाशिक या मार्गावरील प्रमुख रेल्वे जोडणी मानली जाते. हा बोगदा सुमारे ७ किमी लांबीचा असून देशातील सर्वात मोठ्या रेल्वे बोगद्यांपैकी एक आहे.

वैतरणा धरण

इगतपुरी तालुक्यातील निसर्गरम्य परिसरात वसलेले वैतरणा धरण हे मुंबई महानगर प्रदेशास पिण्याचे पाणीपुरवठा करणारे प्रमुख जलस्रोत आहे. या धरणामुळे सिंचन, पाणीपुरवठा व वीज निर्मितीला मोठा हातभार लागतो. येथे धरण परिसरातील स्वच्छता मोहिमा, सुरक्षा व्यवस्था बळकटीकरण, पर्यटक मार्गदर्शन फलकांची स्थापना व पर्यावरण संवर्धन उपक्रम राबविण्यात आले.

उपक्रमांची माहिती व छायाचित्रे

• सामान्य प्रशासन विभाग :

कार्यालयीन सुशोभिकरण अंतर्गत सर्व पंचायत समिती आवार तसेच कार्यालयामध्ये अधिकारी व कर्मचारी यांचे सहयोगाने रक्कम रुपये 70,000/- ची कार्यालयीन सुशोभिकरणासाठी फुलझाडे / शोभेची झाडे लावण्यात आली त्यामध्ये एकुण 187 कुंडया आणि 187 रोपे लावण्यात आली.

इगतपुरी तालुका

लोकसंख्या

भारताची जनगणना २०११ नुसार, नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्याची एकूण लोकसंख्या ३,०२,५४८आहे.

1) भौगोलिक स्थान व क्षेत्रफळ

भौगोलिक स्थान व क्षेत्रफळ – इगतपुरी तालुका इगतपुरी तालुका हामहाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातअसून तो सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये वसलेला आहे. मुंबई–आग्रा राष्ट्रीय महामार्ग (NH-160) व मध्य रेल्वे मार्गावरील एक महत्त्वाचा रेल्वे जंक्शन म्हणून इगतपुरी ओळखला जातो. या तालुक्याच्या परिसरात डोंगर, दऱ्या, अरण्ये असूनमहाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर कळसुबाई (१,६४६ मीटर)याच तालुक्यात आहे.

● अक्षांश व रेखांश:सुमारे 19°30′उत्तर अक्षांश व 73°33′पूर्व रेखांश

● क्षेत्रफळ:सुमारे७५० चौ. कि.मी. (अधिकृत नोंदींनुसार बदलू शकते)

● सीमा

o उत्तर – त्र्यंबकेश्वर व नाशिक तालुका o पूर्व – सिनnar तालुका o दक्षिण – अकोले तालुका (अहमदनगर जिल्हा) o पश्चिम – ठाणे जिल्हा

2)हवामान – इगतपुरी तालुका

इगतपुरी तालुक्याचे हवामानउष्णकटिबंधीय मान्सून प्रकारचेअसून ते सह्याद्री पर्वतरांगांमुळे प्रभावित आहे. येथे प्रचंड पाऊस व थंड हवामान ही वैशिष्ट्ये आहेत.

● उन्हाळा (मार्च–मे):तापमान साधारण२५°से. ते ३५°से.पर्यंत राहते. मैदानी भागांच्या तुलनेत उन्हाळा सौम्य असतो.
●पावसाळा (जून–सप्टेंबर):येथेअतिवृष्टीहोते. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान सुमारे२,५००–३,००० मि.मी.आहे. या काळात डोंगर, दऱ्या, धबधबे आणि निसर्ग हिरवागार दिसतो.
● हिवाळा (नोव्हेंबर–फेब्रुवारी):थंडावा जाणवतो. तापमान१०°से. ते १५°से.पर्यंत खाली जाते.
● वैशिष्ट्य:सुखद हवामान आणि पावसाळ्यातील निसर्गामुळे इगतपुरी हे लोकप्रियहिल स्टेशनव मुंबई–नाशिककरांसाठी आकर्षक पर्यटन स्थळ आहे.

3) राजकीय माहिती – इगतपुरी तालुका

● इगतपुरी हानाशिक जिल्ह्यातील तालुकाआहे.
● येथेइगतपुरी (अ.जा. राखीव) विधानसभा मतदारसंघआहे.
● हा तालुकानाशिक लोकसभा मतदारसंघात येतो.
● गावपातळीवरग्रामपंचायती, तर शहरातनगरपरिषदकार्यरत आहे.
● तालुक्याच्या कारभारावर देखरेख करण्याची जबाबदारीगटविकास अधिकारी (BDO) व जिल्हा परिषद, नाशिकयांच्याकडे आहे.